نوجوانی و تغییرات هیجانی

مقدمه

این موضوع از مسائل مهم در مشاوره و آموزش خانواده است و معمولاً لازم است به جای نگاه تک‌علتی، مجموعه‌ای از عوامل فردی، خانوادگی، آموزشی و اجتماعی در نظر گرفته شود. شناخت زمینه، سن و شرایط زندگی به ما کمک می‌کند بین یک واکنش طبیعی و مشکلی که نیاز به مداخله تخصصی دارد تفاوت بگذاریم. نوجوانی دوره مهمی از رشد جسمی، شناختی، اجتماعی و هیجانی است. نوسان خلق، حساسیت به نظر دیگران و تمایل به استقلال می‌تواند در این دوره افزایش یابد و به خودی خود نشانه بیماری نیست. نوجوان به استقلال در کنار مرزهای روشن نیاز دارد. کنترل افراطی می‌تواند تعارض را بیشتر کند و رها کردن کامل نیز ممکن است خطرها را افزایش دهد. گفت‌وگوی دوطرفه و توافق درباره قوانین معمولاً بهتر از دستورهای صرف است. نوجوان نیاز دارد بتواند درباره نگرانی‌ها بدون ترس از تحقیر صحبت کند. خواب کافی، فعالیت بدنی، روابط حمایتی، مهارت حل مسئله و محیط امن از عوامل مهم سلامت روان هستند. افت شدید تحصیلی، انزوای اجتماعی، تغییر جدی خواب یا اشتها و ناامیدی پایدار، به‌خصوص اگر عملکرد روزانه را مختل کنند، نیازمند توجه هستند

اهمیت موضوع

اهمیت این موضوع در آن است که سلامت روان فقط نبود بیماری نیست؛ بلکه توانایی فرد برای یادگیری، برقراری رابطه، مدیریت هیجان و کنار آمدن با فشارهای زندگی را نیز شامل می‌شود. به همین دلیل، پیشگیری و آموزش مهارت‌ها در کنار درمان اهمیت دارند.  است تغییر رفتار به‌تدریج انجام شود و از مقایسه و انتظارهای غیرواقع‌بینانه پرهیز گردد. همچنین باید تفاوت میان یک مشکل گذرا و الگویی که برای مدت طولانی ادامه دارد در نظر گرفته شود. در صورت تداوم مشکل، شدت زیاد علائم یا اختلال قابل توجه در عملکرد تحصیلی، خانوادگی و اجتماعی، مراجعه به روان‌شناس یا مشاور واجد صلاحیت توصیه می‌شود. استفاده از منابع علمی معتبر و پرهیز از خوددرمانی نیز اهمیت دارد.

عوامل مؤثر

عوامل مؤثر می‌توانند شامل ویژگی‌های رشدی، سبک ارتباطی خانواده، تجربه‌های مدرسه، کیفیت خواب، روابط همسالان، فشارهای محیطی و مهارت‌های مقابله‌ای باشند. در کودکان و نوجوانان، ارزیابی باید متناسب با مرحله رشد و با مشارکت خانواده و در صورت لزوم مدرسه انجام شود. ز دارد بتواند درباره نگرانی‌ها بدون ترس از تحقیر صحبت کند. خواب کافی، فعالیت بدنی، روابط حمایتی، مهارت حل مسئله و محیط امن از عوامل مهم سلامت روان هستند. افت شدید تحصیلی، انزوای اجتماعی، تغییر جدی خواب یا اشتها و ناامیدی پایدار، به‌خصوص اگر عملکرد روزانه را مختل کنند، نیازمند توجه هستند. نباید هر اختلاف نظر را بیماری دانست و نباید علائم جدی را نیز صرفاً به «سن بلوغ» نسبت داد. از نظر عملی، خانواده و مربیان می‌توانند این موضوع را با هدف‌های کوچک، گفت‌وگوی منظم و بررسی پیشرفت هفتگی دنبال کنند. بهتر است تغییر رفتار به‌تدریج انجام شود و از مقایسه و انتظارهای غیرواقع‌بینانه پرهیز گردد.

راهکارهای عملی

برای شروع می‌توان یک یا دو هدف کوچک و قابل اندازه‌گیری تعیین کرد، رفتار و شرایط ایجادکننده آن را ثبت نمود و تغییرات را به صورت هفتگی بررسی کرد. گفت‌وگوی بدون قضاوت، تقویت رفتار مطلوب، نظم در برنامه روزانه و استفاده از حمایت اجتماعی از راهکارهای عمومی مفید هستند. راهکار دقیق باید بر اساس مشکل و ارزیابی فردی انتخاب شود. تلاف نظر را بیماری دانست و نباید علائم جدی را نیز صرفاً به «سن بلوغ» نسبت داد. از نظر عملی، خانواده و مربیان می‌توانند این موضوع را با هدف‌های کوچک، گفت‌وگوی منظم و بررسی پیشرفت هفتگی دنبال کنند. بهتر است تغییر رفتار به‌تدریج انجام شود و از مقایسه و انتظارهای غیرواقع‌بینانه پرهیز گردد. همچنین باید تفاوت میان یک مشکل گذرا و الگویی که برای مدت طولانی ادامه دارد در نظر گرفته شود. در صورت تداوم مشکل، شدت زیاد علائم یا اختلال قابل توجه در عملکرد تحصیلی، خانوادگی و اجتماعی، مراجعه به روان‌شناس یا مشاور واجد صلاحیت توصیه می‌شود. استفاده از منابع علمی معتبر و پرهیز از خوددرمانی نیز اهمیت دارد.

نقش خانواده و والدین

خانواده می‌تواند با ایجاد محیط امن، مرزهای روشن، توجه به احساسات و الگوسازی رفتاری، نقش مهمی در پیشگیری و بهبود داشته باشد. حمایت به معنی انجام دادن همه کارها به جای فرد نیست؛ هدف باید افزایش تدریجی استقلال، خودتنظیمی و مسئولیت‌پذیری باشد. عارض را بیشتر کند و رها کردن کامل نیز ممکن است خطرها را افزایش دهد. گفت‌وگوی دوطرفه و توافق درباره قوانین معمولاً بهتر از دستورهای صرف است. نوجوان نیاز دارد بتواند درباره نگرانی‌ها بدون ترس از تحقیر صحبت کند. خواب کافی، فعالیت بدنی، روابط حمایتی، مهارت حل مسئله و محیط امن از عوامل مهم سلامت روان هستند. افت شدید تحصیلی، انزوای اجتماعی، تغییر جدی خواب یا اشتها و ناامیدی پایدار، به‌خصوص اگر عملکرد روزانه را مختل کنند، نیازمند توجه هستند. نباید هر اختلاف نظر را بیماری دانست و نباید علائم جدی را نیز صرفاً به «سن بلوغ» نسبت داد.

چه زمانی مراجعه به متخصص لازم است؟

اگر مشکل شدید، مداوم یا رو به تشدید باشد، یا در عملکرد تحصیلی، خانوادگی، اجتماعی، خواب یا فعالیت‌های روزانه اختلال ایجاد کند، ارزیابی تخصصی اهمیت دارد. در موارد خطر فوری، خشونت، یا صحبت درباره آسیب به خود، کمک فوری و حرفه‌ای باید در اولویت قرار گیرد.  است تغییر رفتار به‌تدریج انجام شود و از مقایسه و انتظارهای غیرواقع‌بینانه پرهیز گردد. همچنین باید تفاوت میان یک مشکل گذرا و الگویی که برای مدت طولانی ادامه دارد در نظر گرفته شود. در صورت تداوم مشکل، شدت زیاد علائم یا اختلال قابل توجه در عملکرد تحصیلی، خانوادگی و اجتماعی، مراجعه به روان‌شناس یا مشاور واجد صلاحیت توصیه می‌شود. استفاده از منابع علمی معتبر و پرهیز از خوددرمانی نیز اهمیت دارد.

نتیجه‌گیری

رویکرد مناسب در مشاوره، به جای برچسب‌زنی، بر شناخت مسئله، عوامل زمینه‌ای، آموزش مهارت و پیگیری تغییر تمرکز دارد. استفاده از منابع علمی و همکاری میان فرد، خانواده و متخصص می‌تواند احتمال رسیدن به نتیجه پایدار را افزایش دهد. ملکرد روزانه را مختل کنند، نیازمند توجه هستند. نباید هر اختلاف نظر را بیماری دانست و نباید علائم جدی را نیز صرفاً به «سن بلوغ» نسبت داد. از نظر عملی، خانواده و مربیان می‌توانند این موضوع را با هدف‌های کوچک، گفت‌وگوی منظم و بررسی پیشرفت هفتگی دنبال کنند. بهتر است تغییر رفتار به‌تدریج انجام شود و از مقایسه و انتظارهای غیرواقع‌بینانه پرهیز گردد. همچنین باید تفاوت میان یک مشکل گذرا و الگویی که برای مدت طولانی ادامه دارد در نظر گرفته شود. در صورت تداوم مشکل، شدت زیاد علائم یا اختلال قابل توجه در عملکرد تحصیلی، خانوادگی و اجتماعی، مراجعه به روان‌شناس یا مشاور واجد صلاحیت توصیه می‌شود. استفاده از منابع علمی معتبر و پرهیز از خوددرمانی نیز اهمیت دارد.